Το παιχνίδι είναι παγκόσμια δραστηριότητα και έχει εξελιχθεί, όπως καθετί ανά τους αιώνες. Στη Σκοτία βρέθηκαν μπάλες ηλικίας 5000 ετών και αυτό μας δείχνει ότι οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν διάφορα υλικά για να εξοικειωθούν με το περιβάλλον και να αναπτύξουν μεταξύ τους σχέσεις. Το παιχνίδι προχωρά πέρα από τη διασκέδαση, έχει προσαρμοστική και κοινωνική λειτουργία. Από τον 5ο -4ο αιώνα οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι δημιουργούσαν και πουλούσαν παιχνίδια για μωρά π.χ. κουδουνίστρες και για μεγαλύτερα παιδιά π.χ. κούκλες, σβούρες κ.α. Στην Ελλάδα η κούκλα, σύμβολο της παρθενίας του κοριτσιού , γινόταν προσφορά στις θεότητες πριν από τον γάμο. Επίσης, έπαιζαν πολλά ομαδικά παιγνίδια . Τα έπαιζαν στο δρόμο και στις αυλές, και πάντα υπήρχαν κανόνες ,που όλοι έπρεπε να τηρούν πιστά. Γι’ αυτό ,επίσης ,έλεγαν πως το παιχνίδι είναι ένα μεγάλο αγαθό. Αναπτύσσει την συντροφικότητα, ασκεί το σώμα, καλλιεργεί το πνεύμα, μαθαίνει τα παιδιά να σέβονται τους κανόνες-νόμους του παιγνιδιού και έτσι, όταν μεγαλώσουν, να σέβονται και να τηρούν τους νόμους της πατρίδας τους. Υπήρχαν και επιτραπέζια παιχνίδια. Χαρακτηριστικό «Το Παιχνίδι της Κνωσού» είναι ένα από τα παλαιότερα παιχνίδια στον κόσμο. Ανακαλύφθηκε στην Κρήτη το 1897 από τον Έβανς στα ερείπια του ανακτόρου του Μίνωα στην Κνωσό και χρονολογείται από το 1600 π.Χ. Ονομάστηκε Μέγα Ζατρίκιο (μεγάλο σκάκι δηλαδή), αλλά είναι γνωστό και ως Το σκάκι της Κνωσού ή απλά Το Παιχνίδι της Κνωσού. Ακολουθεί μια περίοδος πολέμων που το παιχνίδι δεν ανθεί μέχρι τον 12ο αι. που με το εμπόριο εμφανίζεται πάλι. Τον 13ο το παιχνίδι βρίσκεται στα χέρια των μικροπωλητών και τον 15ο αι. εμφανίζεται στη Γαλλία αρχικά, μια νέα κατηγορία επαγγελματιών των κουκλοποιών. Πολύ αργότερα κατά τον 17ο αι. ο Κομένιος μεγάλος τσέχος παιδαγωγός και ο Τζον Λοκ, άγγλος γιατρός και φιλόσοφος μιλούν για την παιδαγωγική αξία του παιχνιδιού. Από την βιομηχανική επανάσταση και μετά το εμπόριο των παιχνιδιών ανθεί και σιγά σιγά τον 19αι. το παιχνίδι χρησιμοποιείται για παιδαγωγικούς σκοπούς στα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Είναι σημαντικό βέβαια να αναφέρουμε πως υπάρχει διαφορά στην αντίληψη του παιχνιδιού από χώρα σε χώρα. Για παράδειγμα στη Σενεγάλη, οι συχνές επαφές σώμα με σώμα των μικρότερων με τα μεγαλύτερα παιδιά, οι οποίες προκαλούν εξερευνήσεις, προκλήσεις, προσομοιώσεις μάχης και τρυφερούς εναγκαλισμούς, αυτές οι απότομες κινήσεις προσέγγισης και αποχωρισμού, αποτελούν, σχηματοποιώντας λίγο, μια δραστηριότητα παιχνιδιού αντίθετη από τις καταστάσεις που βιώνουν τα παιδιά της Δύσης, συχνά πιο μοναχικά και απασχολημένα μόνο με τα παιχνίδια τους. Εν κατακλείδι αυτό που λέμε είναι ότι μέσω του παιχνιδιού καθίσταται δυνατή ολόκληρη η ανάγνωση μιας κοινωνίας.

Τι είναι το Παιχνίδι
Παιχνίδι είναι να κάνεις πράγματα που σου φέρνουν ευχαρίστηση και χαρά μόνο και μόνο για χάρη της ευχαρίστησης και της χαράς. Το παιχνίδι είναι ο τρόπος να εξωτερικεύσουμε το συναίσθημα της χαράς. Και παίζω σημαίνει χορεύω, κολυμπάω, μαγειρεύω, και οτιδήποτε μου φέρνει χαρά. Πότε ήταν η τελευταία φορά που κάνατε κάτι που σας γέμισε χαρά; Πότε ήταν η τελευταία φορά που γελάσαμε; Το γέλιο είναι ένα αυτό- και ανα-τροφοδοτούμενο φάρμακο., καθώς όσο περισσότερο γελάμε, τόσο περισσότερο γελάμε. Το παιχνίδι είναι η ίδια η ζωική μας δύναμη. Να σημειώσουμε ότι το παιχνίδι βοηθά στη φυσιολογία μας καθώς σύμφωνα με έρευνες το γέλιο και το παιχνίδι μειώνουν το στρες και διεγείρουν την έκκριση ουσιών στο σώμα, των ενδορφινών οι οποίες είναι τα φυσικά παυσίπονα του σώματος . Οι ενδοφρίνες επίσης μειώνουν το άγχος και την κατάθλιψη. Επίσης, έκτος από το αίσθημα της χαράς που μας δίνουν, επιβραδύνουν και την διαδικασία του γήρατος. Γι’ αυτό και πολλοί ηλικιωμένοι που φροντίζουν τα εγγόνια τους συχνά ακούμε να λένε ότι ξανάνιωσαν.

Τι γίνεται όμως και σταδιακά σταματούμε να απολαμβάνουμε την διαδικασία του παιχνιδιού; Πολλοί από μας μεγαλώσαμε σε οικογένειες που ακούγαμε μόνιμα την ερώτηση «τι έκανες σήμερα;» και φυσικά αυτό που μας ρωτούσαν ήταν αν κατορθώσαμε να αυξήσουμε την σχολική μας επίδοση και ότι δεν σπαταλήσαμε άσκοπα τον χρόνο μας. Έτσι σταδιακά το παιχνίδι δίνει τη θέση του στο διάβασμα, σε μια δεύτερη ξένη γλώσσα, σε ένα μάθημα που θα μας βοηθήσει ακόμα πιο πολύ. Με αυτό τον τρόπο οι στιγμές απόλαυσης, χαράς και παιχνιδιού ελαχιστοποιούνται μέχρι μια μέρα να μην υπάρχουν πια. Και τα παιχνίδια να μαζεύονται σε ένα ράφι, το ποδήλατο στην αποθήκη, η μπάλα, η monopoly….Τα παιδιά όμως βρίσκουν τρόπο να παίξουν. Και τα διαλείμματα στα σχολεία γι αυτό το λόγο υπάρχουν. Γιατί λοιπόν να μην κλείσουμε κι εμείς ένα ραντεβού για παιχνίδι; Είναι γενικά αποδεκτό ότι όσο παίζουμε ως παιδιά τόσο πιο εύκολα θα μπορέσουμε να κοινωνικοποιηθούμε και να καλλιεργήσουμε την δημιουργικότητα και την εφευρετικότητα. Χωρίς αμφιβολία θα ζήσουμε όπως παίξαμε. Όμως προσέξτε κάθε μορφή παιχνιδιού μπορεί να μετατραπεί σε παραγωγική διαδικασία. Αν γίνει αυτό τότε δεν είναι παιχνίδι. Αν για παράδειγμα απολαμβάνετε να παίζετε σκάκι ή τάβλι αλλά μετά αρχίσετε τα στοιχήματα ή αν κάνετε τζόκιν γιατί σας αρέσει απλά να τρέχετε και μετά το κάνετε για άσκηση τότε παύει να είναι παιχνίδι. Το παιχνίδι έχει νόημα στα πλαίσια της ψυχικής μας τέρψης, δεν είναι διαδικασία ανταγωνισμού με τους άλλους ή με τον εαυτό μας.
Σε αυτό το σημείο έχει ενδιαφέρον να αναφερθούμε στο παιχνίδι ως μέσω ψυχοθεραπείας. Ένας σπουδαίος παιδοψυχίατρος και ψυχαναλυτής, ο Donald Winnicott καταλαμβάνει ιδιαίτερη θέση ανάμεσα σε όσους ασχολήθηκαν με το παιχνίδι του παιδιού και την ψυχοθεραπεία σε παιδιά.
Ο Winnicott ήταν αυτός που συνέλαβε την έννοια του μεταβατικού φαινομένου και αντικειμένου, του πρώτου αντικειμένου δηλαδή που είναι «έξω» από το παιδί αλλά πολύ κοντά στον εσωτερικό του κόσμο και με το οποίο αναπτύσσει το παιδί μια ιδιαίτερη συναισθηματική σχέση (π. χ. μια άκρη της κουβέρτας που χαϊδεύει το παιδί καθώς πιπιλάει το δάχτυλο του, η πιπίλα του, ένα αρκουδάκι που κρατάει για να το πάρει ο ύπνος κλπ) . Η συνέχεια του μεταβατικού φαινομένου καθώς το παιδί μεγαλώνει είναι το παιχνίδι. Βρίσκεται ακριβώς σ’ αυτό το μεταβατικό χώρο ανάμεσα στον εσωτερικό κόσμο του παιδιού και το εξωτερικό κόσμο. Είναι και μέσα και έξω ταυτόχρονα, ένα συγκλονιστικό φαινόμενο! Για παράδειγμα, όταν δύο άτομα βιώνουν από κοινού μια κατάσταση παιχνιδιού το καθένα εξωτερικεύει λίγο από τον εαυτό του αλλά έμμεσα. Το παιχνίδι, όποιο κι αν είναι αυτό είναι σε ένα ρόλο μεσολαβητή.
Τα παιδιά μέσα από το παιχνίδι δείχνουν τον εσωτερικό τους κόσμο και αναπαριστούν το περιβάλλον στο οποίο διαβιώνουν. Αν στο περιβάλλον εκτυλίσσονται συγκρούσεις το παιχνίδι θα είναι συγκρουσιακό. Εάν το περιβάλλον είναι στοργικό τότε και το παιχνίδι θα είναι φιλικό και ισορροπημένο. Το παιχνίδι δείχνει άμεσα την εσωτερική πραγματικότητα του παιδιού και τις πραγματικές σχέσεις που υπάρχουν στο περιβάλλον του. Σε οποιαδήποτε κατάσταση βρίσκεται το παιδί μέσα σε μια δυαδική σχέση – το παιδί και ο άλλος, το παιδί και το πρόβλημα μαθηματικών, το παιδί και ένα άγχος,- το να εισάγουμε μια Τρίτη αρχή, δηλ. το παιχνίδι ή μια ιστορία, μας επιτρέπει να δημιουργήσουμε ένα άνοιγμα σε σχέση με το πρόβλημα, το άγχος κ.α. Η χρήση μιας μεσολαβητικής σκηνής ενός μεταβατικού αντικειμένου επιτρέπει στο παιδί να βγει από την «παγιωμένη «κατάσταση, στην οποία βρίσκεται.
Θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον να δούμε πως και εμείς σαν ενήλικες παίζουμε και με αυτό τον τρόπο αλληλεπιδρούμε. Έτσι, το παιχνίδι γίνεται ο καθρέφτης της εσωτερικής μας πραγματικότητας και μας δίνει μηνύματα για τη σχέση μας με τον εαυτό μας και τους άλλους.
Φαντασία και Παιχνίδι
Με τον όρο φαντασία, λοιπόν εννοείται εκείνη η ψυχική λειτουργία της συνείδησης που έχει τη βιολογική της βάση στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Αποτελεί βασικό αντικείμενο έρευνας της πειραματικής ψυχολογίας και κατέχει πρωτεύουσα θέση στις ανθρωπιστικές επιστήμες και τις νευροεπιστήμες. Ο ρόλος της είναι να δώσει νόημα στην εμπειρία. Είναι θεμελιώδης λειτουργία, μέσω της οποίας οι άνθρωποι αναζητούν νόημα στον κόσμο και κατέχει ρόλο-κλειδί στη μαθησιακή διαδικασία. Οποιαδήποτε τεχνική βασίζεται στην φαντασία ή οποιοδήποτε πείραμα είναι σημαντικό να βιώνεται στο εδώ και τώρα. Σύμφωνα με τον Fritz Perls «η φαντασίωση μπορεί να είναι δημιουργική μόνο στην περίπτωση που τη ζεις στο τώρα» .
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η γραφή και ο λόγος δεν είναι ο μόνος τρόπος για να εκφράσουμε την φαντασία. Ο χορός, η ζωγραφική ακόμα και η μαγειρική είναι τρόποι έκφρασης. Και φυσικά το παιχνίδι.
Η φανταστική πραγματικότητα είναι μια προσωπική πραγματικότητα. Η φαντασίωση είναι ένας τρόπος που προσφέρει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να «αναστέλλει» την πραγματικότητα, να μπορέσει να διαχειριστεί το άγχος, την θλίψη και να νοηματοδοτήσει. Αυτό ισχύει κυρίως για τους ενήλικες που αναζητούν το παιχνίδι μέσα από την τέχνη. Το καλλιτεχνικό αντικείμενο με την ευρεία έννοια – χορός, μουσική, ζωγραφική, θέατρο αποτελεί τη μετατροπή ενός παιχνιδιού για παιδιά σε ένα παιχνίδι για ενήλικες, δίνοντας τη δυνατότητα για ελπίδα, όνειρο, συγκίνηση, ανταλλαγή, κατανόηση, εξερεύνηση και νοηματοδότηση.

© Copyright 2017, Δήμητρα Ζιώγα, Ψυχολόγος Θεσσαλονίκη
All Rights Reserved | Power by Κατασκευή Ιστοσελίδων - Χρυσός Οδηγός

Για ραντεβού καλέστε μας στο +30 6947 264 936