Η χρόνια ασθένεια και η σταδιακή εξασθένιση του συντρόφου με αποτέλεσμα την αναπόφευκτη απώλεια του είναι το πιο επώδυνο γεγονός σε μια σχέση ζωής. Είτε το ζευγάρι έχει κάνει λίγα μικρά βήματα, εξιδανικεύοντας ακόμη ο ένας τον άλλο, είτε πρόκειται για ένα παλαιότερο ζευγάρι που πλέον έχει αναπτύξει ένα δικό του κώδικα επικοινωνίας, μέσα από μια μακρόχρονη κοινή πορεία άλλοτε αγάπης και άλλοτε αντιπαλότητας, η κατάρρευση αυτού του ερωτικού, οικονομικού, ή και κοινωνικού δεσμού φέρνει ανατροπές και αλλαγές.

Ας ξεκαθαρίσουμε αρχικά ότι πένθος μπορεί να εμφανιστεί και σε άλλες περιπτώσεις, εκτός από το θάνατο κάποιου αγαπημένου προσώπου. Τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να είναι η απώλεια ως γενικότερη έννοια, όπως για παράδειγμα ένας χωρισμός ή ακόμα και η απώλεια της σχέσης που έχω πλάσει με τη φαντασία μου και που ζω μέσα στη φαντασία μου. Αναφορικά, όμως, με το πένθος για το θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου θέλω να τονίσω ότι είναι ένας κύκλος αποχωρισμού κατά τον οποίο το άτομο που πενθεί «παλεύει» για να διατηρήσει το συναισθηματικό δεσμό με τον άνθρωπο που φεύγει, ενώ, ταυτόχρονα, αντιμετωπίζει ρεαλιστικά την πραγματικότητα, δηλαδή την απώλεια.

Σύμφωνα με την Elisabeth Kubler Ross (γνωστή ψυχολόγος και συγγραφέας που δούλεψε με ασθενείς στα τελευταία στάδια), η ψυχική διεργασία που βιώνει το άτομο από την στιγμή που μαθαίνει την αλήθεια της αρρώστια του, χαρακτηρίζεται από πέντε στάδια.:

  1. το στάδιο της άρνησης. «όχι δεν είναι δυνατόν να πεθαίνω»
  2. το στάδιο του θυμού «γιατί εγώ και όχι εκείνος;»
  3. το στάδιο της διαπραγμάτευσης ή του παζαρέματος «σε παρακαλώ άφησε με να ζήσω μέχρι να τακτοποιηθούν τα παιδιά μου.» Ο χρόνος του παζαρέματος είναι ευεργετικός για να κλείσουν οι ανοιχτοί λογαριασμοί της σχέσης δηλαδή να δοθεί λύση σε καταστάσεις που διαιωνίζονταν στη διάρκεια της σχέσης, έστω κι’ αν αυτή είναι προσωρινή.
  4. το στάδιο της κατάθλιψης και τέλος με την στήριξη
  5. το στάδιο της αποδοχής.

Οι παραπάνω διεργασίες έχουν άμεσο αντίχτυπο στο σύντροφο, καθώς και το άλλο μισό της σχέσης περνά από τα ίδια στάδια. Σχηματικά πρόκειται για δύο κύκλους επαφής που περικλείονται στον ευρύτερο κύκλο της σχέσης που αλλάζει. Καινούρια δεδομένα, συμπεριφορές και εμπειρίες διαμορφώνουν μια νέα ανακατανομή ρόλων και ευθυνών. Τόσο ο ασθενής, όσο και ο σύντροφός του περνούν μια φάση κρίσης που χαρακτηρίζεται από ψυχοσωματικά συμπτώματα, κατάθλιψη ή υπερβολικό άγχος.  

Το υπερβολικό άγχος οφείλεται τόσο στην πορεία της ασθένειας, όσο και στην ανημποριά του υγιή συντρόφου ή στην έλλειψη γνώσεων του, ώστε να φροντίσει επαρκώς τον ασθενή σύντροφό του. Συχνές είναι και οι ενοχές του για την φυσική κούραση που μπορεί να νιώθει απέναντι στην αρρώστια του συντρόφου του, ιδίως όταν είναι χρόνια.

Ο θάνατος δεν είναι πλέον ένα φιλολογικό θέμα, αλλά είναι ένα γεγονός χρόνου και μέσα σε αυτόν τον χρόνο βλέπουν με άλλα μάτια τώρα τη διαδρομή της σχέσης τους, όπως υπάρχει στο εδώ και τώρα αποχαιρετώντας τις κοινές αναμνήσεις του παρελθόντος και τα από κοινού όνειρα του μέλλοντος. Σε αυτό το σημείο βιώνεται η κατάθλιψη εξαιτίας της αναπόφευκτης προοδευτικής συναισθηματικής από-επένδυσης από τα όνειρα, τις ελπίδες και τις προσδοκίες. Θέτουν πλέον βραχυπρόθεσμους στόχους και μαθαίνουν να ζουν «μέρα με τη μέρα».

 Σε αυτό το στάδιο θρήνου αναπτύσσεται μια ουσιαστική σχέση με τον σύντροφο που πεθαίνει, ολοκληρώνοντας ενδεχόμενες «συναισθηματικές εκκρεμότητες». Και καθώς η διαδικασία των σωματικών θεραπειών  προχωρά στις περισσότερες περιπτώσεις με πλήθος διαγνώσεις και εξετάσεις αμφιθυμικά συναισθήματα εκδηλώνονται από τον σύντροφο του ασθενή. Η επιθυμία να επιβιώσει ο άρρωστος αλλά και η ευχή να πεθάνει για να μην υποφέρει. Επιπλέον, ενώ o υγιής σύντροφος νιώθει  την ανάγκη να φροντίσει τον ασθενή και να ζήσει δίπλα του  περισσότερες στιγμές, από την άλλη απομακρύνεται εξαιτίας του πόνου που νιώθει  από την αλλαγή τόσο της συμπεριφοράς, όσο και πολλές φορές της εμφάνισης του που σταδιακά αλλοιώνεται. Η καλύτερη βοήθεια που μπορεί να προσφέρει στον ασθενή ο σύντροφός του, όσο μπορεί να το αντέξει είναι να επιτρέψει τη θλίψη του, να προσευχηθεί μαζί του, να τον χαϊδέψει ή απλώς να καθίσει πλάι του.

 

Η καλύτερη στήριξη για τον άνθρωπο που χάνει τον σύντροφό του είναι η έκφραση των συναισθημάτων του κατά τη διάρκεια της ασθένειας, αλλά και το πένθος του όταν πλέον ο σύντροφος του έχει πεθάνει. Είναι μια πολύπλοκη, ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία που περιλαμβάνει τον αποχωρισμό από το θανόντα, την εκ νέου προσαρμογή σε ένα κόσμο χωρίς αυτόν και τη δημιουργία νέων δεσμών ή την ενδυνάμωση δεσμών που προϋπήρχαν. Με άλλα λόγια έχει σκοπό την επανένταξη του ατόμου σε μια καθημερινότητα χωρίς αυτόν που έφυγε…

Ο μαγικός μηχανισμός της εξέλιξης έκανε στο ανθρώπινο είδος το πολυτιμότερο ίσως δώρο που θα μπορούσε: τη συνειδητότητα. Την ικανότητα, δηλαδή, να αντιλαμβανόμαστε την ίδια την ύπαρξή μας. Ένα χαρακτηριστικό που απασχολούσε πάντα τον άνθρωπο, από τους πρώτους φιλόσοφους μέχρι τη σύγχρονη ιατρική. Ωστόσο, η αιχμηρή πλευρά του μαχαιριού αυτού είναι ότι αντιλαμβανόμενοι τη ζωή αντιλαμβανόμαστε και το θάνατο (και όποιο άλλο «κακό» έρχεται πακέτο με την ύπαρξή μας…), γεγονός που, εκ φύσεως, μας τρομάζει με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που το σκοτάδι τρομάζει ένα μικρό παιδί. Παρόλα αυτά, θέλω να πιστεύω ότι έχουμε (πλέον) τις νοητικές άμυνες να διακρίνουμε ακόμη και μέσα από τέτοια σκοτεινά και τρομακτικά ίσως θέματα, κάποια φωτεινά μονοπάτια που μας οδηγούν προς την πραγματική ολοκλήρωση, την πνευματική. Να αντιληφθούμε, δηλαδή, το μεγαλείο του θαύματος της ύπαρξης ερχόμενοι αντιμέτωποι με το μόνο απόλυτα δεδομένο της ζωής: το θάνατο…

 

Οι αρχαίοι Έλληνες έλεγαν την ιστορία του Μινώταυρου, ενός σαρκοφάγου άντρα με κεφάλι ταύρου, που ζούσε στο κέντρο του λαβύρινθου. Ήταν ένα απειλητικό κτήνος και παρόλο αυτά το όνομα του ήταν Αστερίων ή Αστέριος. Το ίδιο που συμβαίνει και με την εμπειρία της απώλειας. Είναι ένα τέρας αυτό που σκιρτάει μέσα στον πυρήνα της ύπαρξής μας, αλλά ταυτόχρονα και το αστέρι της πιο βαθιάς υπόστασής της. Οφείλουμε να φροντίσουμε την απώλεια με εξαιρετικό σεβασμό, ώστε ακόμη και μέσα από το φόβο και το θυμό του κτήνους να μη χάσουμε από τα μάτια μας το αστέρι.

 

 

 

CategoryUncategorized

© Copyright 2017, Δήμητρα Ζιώγα, Ψυχολόγος Θεσσαλονίκη
All Rights Reserved | Power by Κατασκευή Ιστοσελίδων - Χρυσός Οδηγός

Για ραντεβού καλέστε μας στο +30 6947 264 936